|
Stres nedir?
Strese yol açan faktörler nelerdir?
Stres fizikten aldığımız bir kavram, baskı olarak tanımlanabilir.
İnsanlarda ise kişi üzerinde baskı oluşturan her türlü fiziksel ve
psikolojik faktör stres olarak tanımlanabilir. Bu faktörler; ısı, ışık ve
hava değişimi, iklimsel değişimler olabileceği gibi evlenme, boşanma,
iflas etme yada daha küçük çaplı stresörler olabilir.
Stres tepkisi çok doğal bir korku reaksiyonudur. Bizler bu sayede binlerce
yıldır dünya üzerinde yaşamımızı sürdürüyoruz. İnsanoğlu dinozorların ve
canavarların elinden stres reaksiyonu sayesinde kurtulabildi. Bugün ise
artık canavarlar yerine modern canavarlar ile savaşım halindeyiz;
enflasyon canavarı ve trafik canavarı benzetmeleri buna iyi birer
örnektir.
Stresin fiziksel ve psikolojik belirtileri nelerdir?
Gerginlik, bedensel yakınmalar, gerilim türü baş ağrıları, yoğun kalp
çarpıntıları fiziksel belirtilerin bazılarıdır.
Psikolojik belirtileri ise; çatışmacı tutumlar, tahammülün azalması ve
toleransın düşmesi, uyku ve iştah bozukluklarıdır.
Özellikle iştah değişimleri stresle yakın ilişki içindedir. Birçok kişi
farkında olmadan strese bağlı iştah değişiklikleri nedeniyle kilo alır. Ve
alınan kilolar stresi daha da arttırır.
Stresi arttıran ve azaltan etmenler nelerdir?
Çok fazla sorumluluk taşımak stresi arttıran nedenlerin başında gelir.
Diğer bir neden kendine güven duygusudur. Kendine güveni olmak kişinin
stresle daha kolay baş etmesine katkı sağlar. Yapılacak işlerin çokluğu,
dinlenecek zamanın olmaması da stresi arttırmaktadır.
Stresi azaltan faktörler ise çevre ile iyi ilişkiler içerisinde olmak,
daha az kişiyle çatışmalı ilişki içinde bulunmak, hobilere sahip olmak,
dinlenmeye zaman ayırabilmektir.
Stresle mücadelede gevşeme egzersizlerinin rolü nedir?
Uzun süre strese maruz kalan kişinin bedeni gergin hale gelir. Yani
vücut ve beyin sürekli alarm durumundadır. Bu durumda bedende bazı
sorunlar, kas ve eklem ağrıları baş göstermeye başlar. Stres reaksiyonunda
artan adrenalini azaltmak için, vücudu gevşetme egzersizleri faydalıdır.
Gevşeme halinde vücut daha az enerji harcar ve dinlenme pozisyonuna gelir.
Bu amaçla gevşeme egzersizlerinin fobilerin tedavisinde (özellikle uçuş
fobisinin), sınav kaygısı ve stres yönetimi konularında kullanıyoruz.
Stresten kaçmak mümkün değildir. Stres modern çağın bir gerçeğidir, kaçmak
yerine çözüm yolları aramak faydalıdır.
Günün planlanmasının rolü nedir?
Planlı olmak bizi iki şeyden korur; birincisi yapacağımız işleri
kafamızda toparlayarak bizi önemli ölçüde rahatlatır, ikincisi ise
yapılacak işlerden arta kalan zamanlarda bizim daha rahat dinlenmemize
yardımcı olur. Çalışma ve dinlenme zamanlarını bize hatırlatması yönünden
faydalıdır. Plansızlığın karşıtı, acelecilik, işlerin yetişmemesi durumunu
da beraberinde getirir. Özellikle zaman baskısının daha çok hissedildiği
bankacılık ve medya çalışanları için planlama hayati önem taşır. Planlama
bizi belirsizlikten koruyarak amaçlarımızı gerçekleştirmemize yardımcı
olur.
Stresle mücadelede kişilik yapısının önemi
Stresle baş etmede kişilik yapısı oldukça önemlidir. Genel olarak A
Tipi ve B Tipi kişilik özellikleri olarak ikiye ayrılır.
A Tipi Kişilik; titiz, mükemmelliyetçi, tez canlı, aceleci, sabırsız
kişilerdir.
B Tipi Kişilik; daha planlı, işi zamana yayan, enerjisini daha iyi
kullanan kişilerdir.
A Tipi kişilerin kalp ve damar hastalıklarına yakalanma riski %50 daha
fazladır.
İç konuşmaların olayları algılamamızda ve yorumlamamızda bizi oldukça
etkilediği bilinmektedir. Negatif konuşmaları daha çok yapan kişiler,
olası aksilikleri sürekli düşünerek bu aksiliklerin olması halinde nasıl
davranacaklarını kestirmeye çalışırlar. Oysa olayların sonuçları tahmin
ettikleri kadar korkunç olmaz. Daha çok deneyim sahibi olmak kişileri
geliştirebilir, kendimizle daha olumlu konuşmalar yapmak stresle baş
etmemizi kolaylaştırır.
Stresle mücadelede hobilerin etkisi
Hobilerin amacı kişiyi iş dışında bir oyun dünyasında rahatlatmaktır.
Hobiler kişiyi rahatlatır. Bazı kişiler hobilerini bile bir iş haline
dönüştürmektedirler. Hobi edinmekteki amaç yapılan işten keyif almaktır.
Bazı kişiler hobilerinde bile bir yarış halindedirler, diğer kişiler ile
sürekli rekabet ederler, bir türlü gevşeyemezler. Bazı babaların
çocuklarıyla oyun oynarken bile hep kazanmaya çalıştıklarını görüyoruz.
İletişim ve destek almanın önemi
Sağlıklı iletişim kurma ve destek alabilmek stresle mücadelede işimizi
kolaylaştıracaktır. Sağlıklı bir aile yaşamı, iyi bir evlilik ilişkisi
kişinin hayatını kolaylaştıracaktır. Türkiye’de bu konuda kadınların
erkeklere oranla daha başarılı oldukları görülmektedir. Kadınlar daha
korumacı yetiştirildikleri için strese daha dayanıksız görülürken;
sorunlarını çevreleri ile daha kolay paylaşıyor olmaları önemli avantajlar
sağlamaktadır.
Stresle mücadelede ne zaman destek alınmalı?
Uyku, iştah bozuklukları, iş yerinde yada özel hayatta sık sık
tartışmalara girmek, alkole yada sigaraya daha yoğun ihtiyaç duymak gibi
davranışlar stresle mücadelede kişinin zorlandığını gösterebilir. Bu
durumda kişinin destek alması gerekmektedir.
Psikolog Ferahim Yeşilyurt
International Hospital İstanbul |